Meros bo‘limiga

Hadisshunoslik

Hadislar qanday tekshirilgan

Isnod va matn nima, roviylar hayotini o‘rganish nega muhim va rivoyatlarni qiyoslash qanday yordam beradi.

Masjid gumbazining ichki yuzasidagi geometrik naqshlar

Matn va rivoyat zanjiri

Hadis Muhammad payg‘ambarning so‘zlari, amallari yoki ma’qullashlari haqidagi rivoyatdir. Hadis yozuvida xabarning o‘zi matn, uni tuzuvchigacha yetkazgan kishilar zanjiri esa isnod deb ataladi.

Isnod xabarning kelib chiqishini o‘rganish imkonini beradi. Matni o‘xshash ikki rivoyat turli roviylardan kelgan bo‘lishi mumkin. Hatto bir ismning farq qilishi ham zanjirga beriladigan bahoga ta’sir etadi.

Roviylar aloqasini aniqlash

Al-Buxoriy roviylar qachon va qayerda yashaganini, kimdan saboq olganini va kim bilan uchrashganini o‘rgangan. Roviy xabarni olgan kishi bilan uchrashganini ko‘rsatuvchi dalil zanjirni baholashda muhim edi.

Tekshiruvda roviylarning obro‘si, xotirasi yoki yozuvlarining aniqligi ham hisobga olingan. Bunday ma’lumotlarni yig‘ish muhaddis faoliyatining alohida qismi edi.

Rivoyatlarni qiyoslash

Bir rivoyatning turli zanjirlari qaysi tafsilotlar takrorlanishini va farq qayerda paydo bo‘lishini ko‘rsatadi. Qiyoslash roviy ismida yoki ifodada xatoni aniqlashga yordam beradi. Farqlar xabarning uzatilish sharoiti bilan birga o‘rganilgan.

Roviylar tarjimayi holi

Al-Buxoriy roviylarning ustoz va shogirdlari, yashagan davri hamda ilmiy aloqalari haqida ma’lumot yig‘gan. Uning «At-Tarix al-Kabir», ya’ni «Katta tarix» asari bu aloqalarni o‘rganishga yordam beradi va tarjimayi hollar hadis to‘plamlarini qanday to‘ldirishini ko‘rsatadi.

Manbalar va qo‘shimcha adabiyotlar